Sản dịch sau sinh: Bao lâu hết và dấu hiệu bất thường

Chăm sóc sức khỏe hậu sản luôn là vấn đề được nhiều mẹ bỉm quan tâm, đặc biệt là tình trạng sản dịch sau sinh. Hãy cùng Ami-Ami tìm hiểu chi tiết về hiện tượng sinh lý này để bảo vệ cơ thể tốt nhất nhé!

Sản dịch sau sinh là gì?

Rất nhiều chị em lần đầu làm mẹ thường hoang mang không biết sản dịch sau sinh là gì và tại sao nó lại xuất hiện kéo dài. Về mặt y khoa, sau khi em bé và nhau thai được sinh ra ngoài (dù là sinh thường hay sinh mổ), tử cung của người mẹ sẽ bắt đầu quá trình co bóp mạnh mẽ để thu nhỏ lại kích thước ban đầu. Quá trình co bóp này sẽ làm bong tróc lớp niêm mạc tử cung đã dày lên trong suốt thai kỳ.

Sản dịch chính là dịch tiết từ buồng tử cung chảy ra ngoài âm đạo trong những ngày đầu thời kỳ hậu sản. Hỗn hợp này bao gồm máu từ các mạch máu nơi nhau thai bám vào, những mảnh vụn của lớp niêm mạc tử cung, các cục máu đông nhỏ, dịch tiết từ cổ tử cung và cả âm đạo. Việc tống khứ sản dịch ra ngoài là một hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường, chứng tỏ cơ thể mẹ đang trong quá trình tự làm sạch và phục hồi tổn thương sau cuộc vượt cạn đầy vất vả.

Sản dịch sau sinh như thế nào là bình thường?

Sản dịch không giữ nguyên một trạng thái mà sẽ thay đổi liên tục về lượng, màu sắc và tính chất theo thời gian. Một chu kỳ đào thải bình thường thường trải qua ba giai đoạn chính như sau:

Sản dịch từ 0 đến 3 ngày

Trong những ngày đầu tiên ngay sau khi sinh, sản dịch (còn gọi là sản dịch đỏ) thường có màu đỏ sẫm hoặc đỏ tươi giống như máu kinh nguyệt trong những ngày nhiều nhất. Lượng dịch chảy ra khá ồ ạt, có thể lẫn một vài cục máu đông nhỏ (kích thước bằng quả nho hoặc hạt dẻ). Mẹ sẽ cảm thấy bụng dưới đau râm ran do tử cung đang tích cực co bóp để cầm máu và tống dịch ra ngoài.

Sản dịch từ ngày 4 đến ngày 10 sau sinh

Bước sang giai đoạn này, lượng máu chảy ra sẽ giảm đi đáng kể. Sản dịch bắt đầu chuyển dần từ màu đỏ sang màu hồng nhạt hoặc nâu loãng (sản dịch thanh huyết). Trong thành phần lúc này, tỷ lệ hồng cầu giảm xuống, thay vào đó là sự gia tăng của các tế bào bạch cầu, màng nhầy và dịch tiết màng rụng. Mùi của sản dịch ở giai đoạn này thường có mùi ngai ngái giống như mùi máu kinh nguyệt bình thường, tuyệt đối không có mùi hôi ươn.

Sản dịch từ ngày 11 đến 14 ngày

Đây là giai đoạn sản dịch trắng. Dịch tiết lúc này chủ yếu là các tế bào bạch cầu, tế bào biểu mô bị hoại tử và chất nhầy. Lượng dịch ra rất ít, chỉ còn là những vệt ố nhỏ trên băng vệ sinh, màu sắc chuyển sang trắng trong, trắng đục hoặc hơi ngả vàng. Quá trình này sẽ kéo dài cho đến khi lớp niêm mạc tử cung được tái tạo và phục hồi hoàn toàn.

Sản dịch sau sinh bao lâu thì hết?

Một trong những câu hỏi được các mẹ quan tâm nhất là sau sinh bao lâu thì hết sản dịch? Thông thường, quá trình ra sản dịch sẽ kéo dài từ 2 đến 6 tuần (khoảng 15 đến 45 ngày) tùy thuộc vào cơ địa và thể trạng của mỗi người. Trong một số ít trường hợp, sản dịch có thể kéo dài lên đến 2 tháng nhưng với lượng rất ít và không đi kèm bất kỳ triệu chứng bất thường nào khác.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian hết sản dịch

Thời gian sạch sản dịch ở mỗi sản phụ không giống nhau và chịu sự tác động của nhiều yếu tố:

• Phương pháp sinh: Các mẹ sinh mổ thường sạch sản dịch nhanh hơn so với sinh thường. Lý do là trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ đã chủ động bóc tách nhau thai và làm sạch một phần buồng tử cung.
• Việc cho con bú: Khi mẹ cho bé bú mẹ trực tiếp, cơ thể sẽ tiết ra hormone oxytocin. Hormone này không chỉ kích thích tuyến sữa mà còn kích thích tử cung co bóp mạnh mẽ hơn, giúp đẩy nhanh sản dịch ra ngoài và rút ngắn thời gian hậu sản.
• Chế độ vận động: Những mẹ bỉm đi lại, vận động nhẹ nhàng sớm sau sinh sẽ giúp tử cung co hồi tốt hơn, sản dịch thoát ra ngoài dễ dàng hơn so với những mẹ nằm bất động một chỗ quá lâu.
• Số lần mang thai: Ở những người sinh con rạ (lần 2, lần 3), tử cung thường mất nhiều thời gian để co hồi hơn so với lần đầu, do đó thời gian ra sản dịch có thể kéo dài hơn một chút.

Đối với phụ nữ sau sinh hoặc những người đang cần thời gian để cơ thể hồi phục, việc lựa chọn phương pháp chăm sóc nhẹ nhàng là rất quan trọng. Thảo dược xông hơi thường được ưu tiên nhờ cảm giác dễ chịu và tính tiện lợi khi sử dụng tại nhà.

Dấu hiệu sản dịch sau sinh bất thường

Dù là hiện tượng sinh lý bình thường, nhưng nếu quá trình đào thải gặp trục trặc, mẹ có thể đối mặt với biến chứng bế sản dịch (sản dịch không thoát ra được) hoặc nhiễm trùng hậu sản. Hãy lập tức cảnh giác nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

Sản dịch có mùi hôi

Sản dịch bình thường chỉ có mùi tanh nhẹ của máu. Nếu mẹ ngửi thấy vùng kín bốc mùi hôi thối, chua tanh khó chịu, đây là dấu hiệu báo động buồng tử cung hoặc âm đạo đang bị nhiễm trùng do vi khuẩn tấn công.

(*) Tìm hiểu thêm: Cách chăm sóc và xử lý mùi cơ thể sau sinh

Sản dịch chuyển sang màu đỏ tươi hoặc ra nhiều hơn

Nếu sau một tuần mà sản dịch vẫn giữ nguyên màu đỏ tươi, lượng máu chảy ồ ạt phải thay băng vệ sinh liên tục (ướt đẫm 1 băng vệ sinh trong vòng chưa tới 1-2 giờ), thì đây là dấu hiệu vô cùng nguy hiểm. Nó cảnh báo tình trạng tử cung co hồi kém, sót nhau thai hoặc đứt rách các mạch máu bên trong.

Sản dịch kéo dài bất thường

Nếu tình trạng ra máu kéo dài quá 6 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc sản dịch đã chuyển sang màu trắng nhưng đột ngột xuất huyết đỏ tươi trở lại, mẹ cần đặc biệt lưu ý vì đó có thể là dấu hiệu của việc chậm phục hồi tử cung.

Đau bụng, sốt hoặc ớn lạnh

Bụng dưới đau quặn thắt dữ dội (không giống với cơn gò tử cung bình thường), đi kèm với triệu chứng sốt cao trên 38 độ C, ớn lạnh, gai ốc, cơ thể mệt mỏi rã rời là biểu hiện rõ rệt của tình trạng viêm nhiễm buồng tử cung, phần phụ hoặc bế sản dịch. Nếu ấn vào bụng thấy nổi cục cứng và đau chói, mẹ cần đi cấp cứu ngay.

Xuất hiện nhiều cục máu đông

Việc xuất hiện những cục máu đông nhỏ trong vài ngày đầu là bình thường. Nhưng nếu mẹ thấy băng vệ sinh xuất hiện những cục máu đông lớn (kích thước bằng quả bóng golf hoặc lớn hơn quả chanh), kèm theo máu chảy ào ạt, đó là dấu hiệu cảnh báo băng huyết.

Phân biệt sản dịch và băng huyết sau sinh

Nhiều sản phụ rất dễ nhầm lẫn giữa sản dịch nhiều và băng huyết hậu sản. Đây là một sự nhầm lẫn có thể đe dọa đến tính mạng:

• Về lượng máu: Sản dịch sẽ có xu hướng giảm dần đều qua từng ngày. Ngược lại, băng huyết là tình trạng máu chảy ra âm đạo ồ ạt, xối xả, ướt sũng băng vệ sinh chỉ trong một thời gian rất ngắn.
• Về tính chất: Máu băng huyết thường là máu đỏ tươi, không lờ lờ bầm đen như sản dịch, và chứa rất nhiều cục máu đông khổng lồ.
• Triệu chứng đi kèm: Băng huyết gây mất máu cấp tính, khiến mẹ lập tức cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi hột, da nhợt nhạt, tụt huyết áp, mạch đập nhanh và có thể ngất xỉu.

Làm gì khi phát hiện sản dịch bất thường?

Khi nhận thấy bất kỳ một trong những dấu hiệu bất thường kể trên, nguyên tắc tối thượng là mẹ bỉm sữa tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh cầm máu, hay uống các loại lá dân gian chưa được kiểm chứng.

Hãy lập tức nhờ người nhà đưa đến bệnh viện hoặc các cơ sở y tế chuyên khoa sản để được cấp cứu kịp thời. Tại đây, bác sĩ sẽ tiến hành siêu âm ổ bụng để kiểm tra xem có hiện tượng sót nhau thai hay ứ dịch buồng tử cung hay không, từ đó có phương án xử lý (như dùng thuốc co bóp tử cung, hút dịch, hoặc truyền máu) nhằm bảo vệ an toàn tính mạng cho người mẹ.

Hướng dẫn chăm sóc trong thời gian ra sản dịch

Để quá trình đào thải sản dịch sau sinh diễn ra suôn sẻ, an toàn, tránh viêm nhiễm, mẹ bỉm cần tuân thủ nghiêm ngặt chế độ chăm sóc vệ sinh và sinh hoạt khoa học sau:

Giữ vệ sinh vùng kín và thay băng vệ sinh thường xuyên

Vùng kín ẩm ướt là môi trường tuyệt vời cho vi khuẩn sinh sôi. Mẹ hãy dùng băng vệ sinh dành riêng cho sản phụ, thay băng liên tục từ 3 đến 4 tiếng một lần (ngay cả khi lượng dịch ra ít). Mỗi lần thay băng, cần rửa nhẹ nhàng vùng kín bằng nước ấm sạch, lau khô từ trước ra sau (từ âm đạo ra hậu môn) để tránh mang vi khuẩn từ hậu môn ngược lên vết thương tầng sinh môn.

Nghỉ ngơi và vận động nhẹ nhàng

Mẹ cần ngủ đủ giấc để cơ thể phục hồi năng lượng. Tuy nhiên, đừng nằm bất động trên giường suốt cả ngày. Việc nằm vắt chéo chân hoặc nằm ngửa liên tục sẽ khiến sản dịch bị ứ đọng, không thoát được ra ngoài. Mẹ hãy cố gắng thay đổi tư thế, ngồi dậy và đi lại nhẹ nhàng quanh phòng ngay khi sức khỏe cho phép. Đi bộ chậm rãi là cách cơ học tuyệt vời giúp tử cung co bóp và đẩy sạch sản dịch.

Bên cạnh việc nghỉ ngơi hợp lý, nhiều bà mẹ lựa chọn xông tắm sau sinh bằng thảo dược lành tính để giúp cơ thể ấm lên, thư giãn tinh thần và hỗ trợ quá trình hồi phục tự nhiên trong giai đoạn ra sản dịch.

Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và nước

Chế độ ăn uống đa dạng, giàu protein, chất sắt và vitamin (thịt bò, trứng, rau xanh thẫm, trái cây) sẽ giúp cơ thể tái tạo máu, làm lành vết thương nhanh chóng. Ngoài ra, uống đủ 2-3 lít nước ấm mỗi ngày không chỉ giúp kích thích nguồn sữa mà còn hỗ trợ quá trình trao đổi chất, đẩy lùi tình trạng táo bón hậu sản.

Tránh quan hệ tình dục quá sớm và sử dụng tampon

Tuyệt đối không sử dụng tampon (băng vệ sinh dạng ống nhét vào âm đạo) trong suốt thời gian ra sản dịch, vì chúng sẽ chặn đường thoát của máu và gây ra nguy cơ sốc nhiễm độc cực kỳ nguy hiểm. Bên cạnh đó, mẹ cần kiêng quan hệ tình dục ít nhất từ 4 đến 6 tuần sau sinh, đợi đến khi cổ tử cung đóng kín, lớp niêm mạc phục hồi hoàn toàn để tránh rách vết thương và viêm nhiễm phụ khoa.

(*) Xem bài viết liên quan: Kiêng cữ sau sinh: Bí quyết phục hồi sức khỏe

Tránh hoạt động thể chất quá mức

Không làm việc nặng, không mang vác đồ vật nặng hơn em bé, và tránh các bài tập thể dục cường độ cao trong 6 tuần đầu tiên. Việc tạo áp lực lớn lên ổ bụng quá sớm sẽ làm tổn thương các mạch máu đang trong giai đoạn chữa lành, khiến tình trạng chảy máu tái phát nghiêm trọng hơn.

Tóm lại, hiện tượng sản dịch sau sinh là quá trình tự chữa lành kỳ diệu của cơ thể người mẹ sau chín tháng cưu mang thai nhi. Mẹ bỉm sữa chỉ cần giữ tinh thần thoải mái, chăm sóc vệ sinh đúng cách và luôn lắng nghe những thay đổi của cơ thể để có một kỳ ở cữ an toàn. Đừng quên thường xuyên ghé thăm Ami-Ami để trang bị thêm cho mình những kiến thức sức khỏe y khoa hiện đại và mẹo vặt chăm con vô cùng hữu ích nhé!

(*) Xem thêm các bài viết liên quan:

– Giải đáp: Sau sinh bao lâu thì được tắm gội?

– Xông hơi vùng kín sau sinh: Tác dụng và thời gian có thể xông