Ở cữ đúng cách: Bí quyết giúp mẹ phục hồi khoa học

Việc ở cữ đúng cách không chỉ giúp mẹ bỉm phục hồi sức khỏe nhanh chóng mà còn tạo nền tảng tốt cho việc chăm sóc bé yêu. Cùng Ami-Ami tìm hiểu ngay những bí quyết chăm sóc mẹ sau sinh chuẩn khoa học dưới đây nhé!

Tại sao việc ở cữ sau sinh lại quan trọng?

Trải qua quá trình mang thai 9 tháng 10 ngày và cuộc vượt cạn đầy vất vả, cơ thể người phụ nữ phải chịu những tổn thương lớn về cả thể chất lẫn tinh thần. Dù là sinh thường hay sinh mổ, mẹ đều mất một lượng máu đáng kể, các cơ quan nội tạng (đặc biệt là tử cung) bị co kéo và thay đổi vị trí. Cùng với đó, sự sụt giảm đột ngột của các hormone sinh dục khiến cơ thể mẹ trở nên nhạy cảm và yếu ớt hơn bao giờ hết.

Chính vì vậy, khoảng thời gian ở cữ là giai đoạn “vàng” để cơ thể tái tạo năng lượng, làm lành các vết thương (vết rạch tầng sinh môn hoặc vết mổ), tử cung co hồi về kích thước ban đầu và kích thích tuyến sữa hoạt động hiệu quả. Việc chăm sóc hậu sản khoa học không chỉ bảo vệ mẹ khỏi các biến chứng như băng huyết, sa tử cung, nhiễm trùng mà còn giúp phòng ngừa chứng trầm cảm sau sinh.

Thời gian ở cữ sau sinh bao lâu là phù hợp?

Theo quan niệm dân gian ngày xưa, phụ nữ sau sinh cần ở cữ nghiêm ngặt trong vòng 3 tháng 10 ngày (khoảng 100 ngày). Tuy nhiên, dưới góc độ y học hiện đại, khoảng thời gian này là quá dài và sự kiêng cữ khắt khe không còn phù hợp.

Các chuyên gia sản khoa khuyến cáo, thời gian ở cữ lý tưởng nhất là khoảng 30 ngày (tương đương 1 tháng). Đây là khoảng thời gian vừa đủ để các cơ quan sinh sản của phụ nữ (ngoại trừ tuyến vú đang tiết sữa) dần phục hồi và trở lại trạng thái bình thường như trước khi mang thai. Tuy nhiên, thời gian này có thể kéo dài hơn tùy thuộc vào thể trạng, phương pháp sinh và tốc độ hồi phục của từng người.

Những điều mẹ cần kiêng khi ở cữ sau sinh

Để quá trình phục hồi diễn ra suôn sẻ, mẹ cần lưu ý tránh những hoạt động gây tổn hại đến cơ thể dưới đây:

Không kiêng khem ăn uống quá mức

Khác với quan niệm xưa chỉ cho sản phụ ăn cơm với thịt nạc kho tiêu hoặc mắm tép, y học hiện đại khuyên mẹ không nên kiêng khem quá mức. Việc thiếu hụt dinh dưỡng sẽ khiến cơ thể suy nhược, vết thương lâu lành và giảm chất lượng sữa mẹ. Mẹ chỉ cần kiêng đồ ăn sống, lạnh, thức ăn tái, đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ và những thực phẩm bản thân có tiền sử dị ứng.

Tránh mang vác vật nặng

Sau sinh, hệ thống dây chằng và cơ sàn chậu của mẹ còn rất yếu. Việc thường xuyên rướn người, với cao hoặc mang vác vật nặng (nặng hơn trọng lượng của em bé) sẽ tạo áp lực lớn lên ổ bụng, dễ dẫn đến nguy cơ sa tử cung, sa thành âm đạo hoặc bục vết khâu.

Không tập thể dục quá sức

Dù việc lấy lại vóc dáng là mong muốn của nhiều chị em, nhưng mẹ tuyệt đối không nên nôn nóng tập các bài thể dục cường độ cao (như chạy bộ, nâng tạ, gập bụng mạnh) trong 6 tuần đầu tiên. Hãy đợi cho đến khi cơ thể hồi phục hoàn toàn và có sự đồng ý của bác sĩ.

Hạn chế căng thẳng, lo lắng và mệt mỏi

Sự thay đổi nội tiết tố cộng với việc thức đêm chăm sóc trẻ sơ sinh rất dễ khiến mẹ rơi vào trạng thái stress. Sự căng thẳng kéo dài không chỉ làm mất sữa mà còn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến hội chứng trầm cảm sau sinh.

Không tắm nước lạnh hoặc bơi

Cơ thể mẹ sau sinh rất dễ nhiễm lạnh do lỗ chân lông đang giãn nở. Mẹ tuyệt đối không tắm bằng nước lạnh, không đi bơi ở hồ bơi công cộng hay ngâm mình trong bồn tắm khi sản dịch chưa hết hẳn để tránh nguy cơ nhiễm trùng tử cung và cảm lạnh.

Tránh quan hệ tình dục quá sớm

Trong thời gian ở cữ, cổ tử cung vẫn còn mở, sản dịch đang được đào thải và các vết thương chưa lành hẳn. Quan hệ tình dục quá sớm sẽ gây đau đớn, tổn thương niêm mạc và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm nhiễm phụ khoa. Mẹ nên kiêng ít nhất 4 – 6 tuần.

Không tự ý sử dụng thuốc

Bất kỳ loại thuốc nào mẹ uống (bao gồm cả thuốc Nam, thuốc Bắc, thuốc Tây y) đều có thể bài tiết qua sữa mẹ và ảnh hưởng trực tiếp đến gan, thận của trẻ sơ sinh. Do đó, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Hạn chế rượu bia và các thức uống có cồn

Rượu, bia, thức uống chứa caffeine (trà đặc, cà phê) sẽ đi vào đường sữa mẹ, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển trí não và hệ thần kinh của bé, khiến bé hay quấy khóc, khó ngủ.

Những việc mẹ sau sinh nên làm để mau hồi phục

Để ở cữ sau sinh đúng cách, mẹ hãy chủ động thực hiện những thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học sau:

Ăn uống đầy đủ và đa dạng

Thực đơn hàng ngày cần đảm bảo đủ 4 nhóm chất: tinh bột, chất đạm (thịt bò, thịt lợn, gà, cá, trứng), chất béo tốt và vitamin, khoáng chất (từ rau xanh, trái cây tươi). Việc ăn đa dạng thực phẩm giúp cơ thể nhanh chóng tái tạo máu và cung cấp nguồn sữa dồi dào, sánh đặc cho con.

Uống đủ nước

Nước là thành phần chính tạo nên sữa mẹ. Sản phụ cần uống từ 2.5 đến 3 lít nước ấm mỗi ngày. Mẹ có thể bổ sung thêm sữa ấm, nước ép trái cây tươi hoặc các loại nước lá lợi sữa (chè vằng, đinh lăng) để kích thích tuyến sữa hoạt động tốt hơn.

Nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc

Trẻ sơ sinh thường thức dậy nhiều lần trong đêm khiến mẹ mất ngủ. Bí quyết là mẹ hãy tranh thủ ngủ những giấc ngắn cùng lúc với giờ ngủ của con. Đừng ngần ngại nhờ chồng hoặc người thân hỗ trợ việc nhà, bế bé để có thêm thời gian chợp mắt.

Giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ

Sản phụ thường đổ mồ hôi nhiều và tiết sản dịch. Mẹ nên tắm gội bằng nước ấm (khoảng 37-40 độ C) trong phòng kín gió. Thời gian tắm nên diễn ra nhanh chóng từ 5-10 phút, sau đó lau khô người và sấy khô tóc ngay lập tức.

Chăm sóc vết mổ hoặc vết rạch tầng sinh môn

Hãy giữ cho vết thương luôn khô ráo và sạch sẽ. Mẹ nên rửa vùng kín bằng nước ấm sạch, lau khô từ trước ra sau (từ âm đạo ra hậu môn) để tránh nhiễm khuẩn chéo. Cần thay băng vệ sinh thường xuyên mỗi 3-4 tiếng/lần.

Giữ tinh thần thoải mái

Hãy dành thời gian tâm sự, chia sẻ những khó khăn, mệt mỏi với chồng hoặc những người thân yêu. Việc nghe một bản nhạc nhẹ nhàng, hít thở sâu hay ngắm nhìn con yêu sẽ giúp não bộ tiết ra hormone hạnh phúc, xua tan căng thẳng.

Vận động nhẹ nhàng phù hợp

Sau sinh khoảng 1 ngày (đối với sinh thường) hoặc 2-3 ngày (đối với sinh mổ), mẹ nên cố gắng xoay người, ngồi dậy và đi bộ nhẹ nhàng quanh phòng. Việc vận động sớm giúp ngăn ngừa huyết khối tĩnh mạch, giảm táo bón, kích thích nhu động ruột và giúp sản dịch thoát ra ngoài nhanh hơn.

Những quan niệm sai lầm khi ở cữ sau sinh

Có rất nhiều hủ tục dân gian truyền miệng không những không mang lại lợi ích mà còn gây hại cho sức khỏe của cả mẹ và bé.

Kiêng tắm gội trong thời gian dài

Việc kiêng tắm gội 1 tháng trời sẽ khiến cơ thể bết dính, mồ hôi, vi khuẩn và tế bào chết ứ đọng. Đây là môi trường lý tưởng cho nấm da, viêm nang lông và các bệnh nhiễm trùng da bùng phát, đồng thời làm tăng nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn cho em bé khi mẹ ôm ấp.

Nằm phòng kín, hạn chế thông thoáng

Đóng kín mít cửa sổ, che rèm tối tăm sẽ khiến căn phòng thiếu oxy, ngột ngạt và tích tụ vi khuẩn. Phòng của bà đẻ cần được giữ ấm nhưng phải thông thoáng, có ánh sáng mặt trời chiếu vào để diệt khuẩn và giúp bé tổng hợp vitamin D.

Hơ than hoặc sưởi ấm bằng than

Đây là quan niệm sai lầm và cực kỳ nguy hiểm. Đốt than trong phòng kín sẽ sinh ra khí độc CO và CO2, dễ gây ngạt thở, ngộ độc, thậm chí đe dọa tính mạng của hai mẹ con. Hơn nữa, nhiệt độ từ bếp than có thể gây bỏng cho làn da mỏng manh của bé.

Kiêng giao tiếp, nói chuyện

Nhiều nơi quan niệm bà đẻ nói nhiều sẽ bị nhịu (nói lắp) về sau. Thực tế, việc cấm cản giao tiếp sẽ khiến người mẹ cảm thấy cô đơn, bức bối, dễ dẫn đến trầm cảm. Mẹ hoàn toàn có thể trò chuyện bình thường với âm lượng vừa phải.

Kiêng đánh răng và chải đầu

Việc kiêng đánh răng dễ dẫn đến viêm lợi, sâu răng và hôi miệng do cặn thức ăn tích tụ. Mẹ nên dùng bàn chải lông mềm, đánh răng bằng nước ấm và súc miệng bằng nước muối sinh lý hàng ngày. Chải đầu nhẹ nhàng cũng giúp lưu thông máu da đầu, giảm rụng tóc.

Một số dấu hiệu bất thường cần lưu ý sau sinh

Trong thời gian ở cữ, nếu mẹ nhận thấy cơ thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo dưới đây, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám:

• Chảy máu âm đạo ồ ạt (ướt đẫm 1 băng vệ sinh trong vòng 1 giờ), máu có nhiều cục máu đông lớn.
• Sản dịch có mùi hôi thối khó chịu, màu sắc bất thường.
• Sốt cao trên 38 độ C kèm theo ớn lạnh, rét run.
• Vết mổ hoặc vết rạch tầng sinh môn sưng tấy, đỏ, đau rát dữ dội hoặc rỉ mủ.
• Đau tức ngực, khó thở hoặc ho có đờm mủ.
• Cảm giác buồn bã, khóc lóc mất kiểm soát, có ý nghĩ tiêu cực muốn làm hại bản thân hoặc em bé.

Hành trình phục hồi sau sinh là một giai đoạn nhạy cảm đòi hỏi sự kiên nhẫn và thấu hiểu. Thực hiện ở cữ đúng cách theo khoa học sẽ là lớp lá chắn vững chắc bảo vệ sức khỏe của mẹ bỉm sữa, giúp mẹ nhanh chóng lấy lại năng lượng và tận hưởng niềm vui làm mẹ trọn vẹn. Hãy truy cập website Ami-Ami thường xuyên để cập nhật thêm nhiều kiến thức y khoa uy tín và các mẹo vặt chăm sóc gia đình hữu ích nhất!